Els Beukers & Chiel van der Veen

Met de recent getekende regio deal is de roep om een technische universiteit in Flevoland sterker dan ooit (Provincie Flevoland, 2023). Er is in Flevoland een grote behoefte aan meer hoger onderwijs, om te voorzien in de onderwijsbehoefte van de groeiende bevolking en om de aantrekkelijkheid van provincie te verhogen voor onder meer technische bedrijven. Meer hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in Flevoland onderschrijven wij, als onderzoekers bij Hogeschool Windesheim, van harte. Deze roep lijkt echter vanuit een te beperkte kijk op technologie en transitie te worden ingevuld, zonder duidelijke maatschappelijke inbedding.

In dit opiniestuk breken wij daarom een lans voor (1) meer hoger (wetenschappelijk) onderwijs in Flevoland met een duidelijk sociaal-technologisch profiel en (2) een brede universiteit met naast technische studies ook ruimte voor sociale studies. Daarnaast vraagt de ontwikkeling van een sociaal-technische universiteit in Flevoland om (3) een investering in de aansluitende onderwijsinfrastructuur met sociaal-technisch Hoger- en Middelbaar Beroeps Onderwijs.

Techniek is slechts de helft van het verhaal
Om de wereld – en dat geldt ook voor de provincie Flevoland - leefbaar te houden, moeten we de komende jaren aan een aantal grote en complexe transitievraagstukken werken. Hierbij valt volgens hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans onder meer te denken aan de energie-, mobiliteits-, circulair-materiaalgebruik en landbouw- en voedseltransitie (in Kuys, 2022). Deze transities vragen allemaal om de ontwikkeling van kennis en kunde om de noodzakelijke systeemveranderingen te faciliteren, dan wel daarmee om te gaan. De neiging van veel beleidsmakers, wetenschappers en bedrijven is om vol in te zetten op technologische ontwikkelingen, waarbij de sociaal-maatschappelijke inbedding over het hoofd wordt gezien (zie bijvoorbeeld hoogleraar Ruttkamp-Bloem over het belang van ethiek bij de ontwikkeling van AI; Rathenau Instituut, 2021). Dat geeft eenzijdige oplossingsrichtingen die niet worden opgepakt door een breed publiek of die voorbij gaan aan sociale thema’s, zoals maatschappelijke ongelijkheid.

Een voorbeeld: met autodelen is een deel van de mobiliteitsbehoefte in te vullen, waarbij een bijdrage wordt geleverd aan vermindering van ruimtegebruik door auto’s. Vanuit een technologische invalshoek is dit goed te regelen, met passende apps en regelgeving. Toch is autodelen (nog) geen gemeengoed. Ten eerste wordt autobezit door veel mensen geassocieerd met een gevoel van vrijheid en eigenaarschap, waar autodelen niet aan tegemoet komt. Ten tweede vraagt autodelen om een hoge mate van digitale geletterdheid, zoals handig en vertrouwd zijn met apps, wat niet bij iedereen ontwikkeld is. Daarmee sluit autodelen bepaalde groepen uit. Het is daarom belangrijk om de mobiliteitstransitie vanuit een sociaal-technologisch perspectief aan te vliegen.

Wat is dat eigenlijk, sociaal-technologisch onderwijs?
Om succesvol te kunnen werken aan de hiervoor genoemde transitievragen zou Flevoland in moeten zetten op een universiteit met een duidelijk sociaal-technologisch profiel. Maar wat is dat eigenlijk, sociaal-technologisch hoger onderwijs en onderzoek? Aansluitend bij het voorbeeld over autodelen: naast kennis over de techniek (ICT) en regelgeving (recht, verzekeringen) is het voor de maatschappelijke toepassing belangrijk om vanuit de gedragspsychologie (‘hoe kunnen we mobiliteitsgedrag begrijpen en beïnvloeden?’) en de onderwijswetenschappen (‘hoe leer je digitale vaardigheden aan?’) mee te denken. Ook geeft een duidelijk sociaal-technologisch profiel de mogelijkheid om écht multidisciplinair samen te werken en cross-disciplinaire professionals op te leiden, zoals een verkeerspsycholoog of een onderwijswetenschapper met kennis van ICT. Flevoland heeft met een nieuwe universiteit de geweldige kans om het samengaan van het sociale en technische domein vanaf de start goed in te richten!

Lokale inbedding
Naast een pleidooi voor een sociaal-technologisch profiel, vraagt de opzet van een nieuwe universiteit in Flevoland volgens ons om een goede lokale inbedding. Ten eerste is het belangrijk om aan te sluiten op en nauw samen te werken met het bestaande MBO en HBO onderwijs in de regio. Pas dan kan deze universiteit een emancipatoire werking hebben, in plaats van een satelliet te vormen in de provincie waar voornamelijk studenten van buiten komen en gaan. Ten tweede moet het profiel van de universiteit passen bij lokale behoeften en vraagstukken. Zo zijn er in Flevoland, naast de eerder genoemde transitievraagstukken, ook grote uitdagingen in het onderwijs (lerarentekort), de zorg (vergrijzing, marktwerking) en de democratie (Flevoland had bij de laatste verkiezingen de laagste opkomst). Voor het aangaan van de hiervoor genoemde uitdagingen én voor de emancipatie van de beroepsbevolking is, naast een sociaal-technische universiteit, juist ook lokaal geworteld onderwijs nodig in het sociale domein op MBO, HBO én WO niveau.

Ten derde is het belangrijk te beseffen dat een nieuw op te zetten universiteit moet voortbouwen op de netwerken en samenwerkingen die er binnen de regio al zijn. Zo wordt al veel wetenschappelijke kennis Flevoland binnengehaald, bijvoorbeeld in samenwerking met de lokale de MBO en HBO’s en binnen verschillende onderzoeksprojecten waarin lectoraten van Hogeschool Windesheim en Aeres Hogeschool samenwerken met universiteiten.

Hoe verder?
Om de komende jaren te bouwen aan een veerkrachtig Flevoland, bepleiten wij de komst van een universiteit met een duidelijk sociaal-technologisch profiel, ingebed in een aansluitend op de bestaande MBO en HBO onderwijsinfrastructuur, samen met de komst van universitair onderwijs in het sociale domein. Dat maakt de regio aantrekkelijk voor studenten, bedrijven, organisaties en nieuw talent en wordt een vruchtbare bodem geboden om te werken aan transities en andere maatschappelijke uitdagingen.

Over de auteurs
Dr. Els Beukers is associate lector Urban Innovation bij Hogeschool Windesheim. Zij doet onderzoek naar stedelijke vernieuwing, sociaal-technologische innovaties en transitiemanagement.

Dr. Chiel van der Veen is lector Urban Care & Education bij Hogeschool Windesheim en universitair hoofddocent onderwijswetenschappen bij de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij doet onderzoek naar leren en sociale interactie en kansengelijkheid in het onderwijs.

Referenties
Kuys, D. (2022, 11 februari). Zo kan Nederland zichzelf opnieuw uitvinden. Geraadpleegd op 6 februari 2024, van https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/lees/artikelen/2022/tien-transities.html

Provinicie Flevoland (2022). Werkgelegenheidsonderzoek 2022. Ontwikkelingen van banen en vestigingen in Flevoland. Geraadpleegd op 2 februari 2024, van https://www.flevoland.nl/getmedia/7a21adcc-0f63-4364-9a2f-3dba55f2892d/Werkgelegenheidsonderzoek-2022-Provincie-Flevoland-hoofdrapport-DV-23-2.pdf

Provincie Flevoland (2023, 2 november). Regio deal nieuw land getekend: 18,2 miljoen euro voor brede welvaart. Geraadpleegd op 6 februari 2024, van https://www.flevoland.nl/actueel/regio-almere-lelystad-flevoland-tekent-regio-deal

​Rathenau Instituut (2021, 26 juli). De betrouwbaarheid van AI is bovenal een sociaal-technisch concept. Geraadpleegd op 8 februari 2024, van https://www.rathenau.nl/nl/digitalisering/de-betrouwbaarheid-van-ai-bovenal-een-sociaal-technisch-concept